Речник на Патриарх Евтимий
аще  
аще съюз част (265) I. I. Съюз 1.. 1. Условен, ако. Слн͠ца же свѣтлѣишїа прпⷣбныѫ бѫдеⷮ памѧⷮⷮ параскеви, аще пѡ дрѡбнꙋ тоѫ съповѣмы житїе, дѣанїа же и хѡжденїа ꙗже рⷣа хв͠ы поⷣѧть любве Петк 74r.20 Ѻн же и въ семъ своегѡ влⷣкѫ гласꙋ повинꙋѫ сѧ бѣ. велѧщꙋ,аще гѡнѧⷮ ваⷭ ѿ града сегѡ бѣгаите въ дрꙋгыи ЙР 12.25 Тако ми великыиⷯ богѡвь неⷣл, аще мене послоушаеши, и с͠ноу ц͠ревоу ѻброуницоу те ꙋстрою Нед 605v.10 Същото значение и в Петк 74r.5 74v.22 74v.23 80r.26 80r.27 (3) 80r.28 (2) 80v.5 81r.3 81r.5 82r.8 ЙР 5.6 6.29 10.30 17.6 18.17 19.27 19.30 ИМ 162r.8 162r.11 164v.21 164v.30 165v.9 165v.11 167r.28 167v.21 168r.13 168v.26 170v.3 172r.15 174r.26 174v.17 Филот 82.10 82.26 83.21 84.19 84.28 91.15 91.16 (2) 93.4 94.6 96.20 Конст 431r.33 431v.22 436r.3 436v.15 Нед 605v.28 605v.29 606v.33 607v.2 609v.5 609v.7 ЙП 184.30 188.9 188.21 189.8 189.10 190.19 190.31 191.20 I Никод 206.17 206.19 207.13 210.34 210.35 211.23 214.11 216.25 216.30 216.34 217.5 219.25 Кипр 226.21 227.5 228.28 232.22 233.13 234.19 235.4 236.23 236.27 237.19 238.2 238.11 Антим 241.6 241.22 241.26 242.2 242.20 244.27 244.29 245.26 246.27 249.22 250.2 250.7 251.1 Теоф 277.6 ЛЙЗ 299.1 299.4 300.7 300.20 304.8 СВВ 394.25 Яков 310.1 312.8 МЕ1-3 339.22. аще... аще ли При съпоставка на повече от едно условия, ако... ако ли. и н͠нꙗ истѣ ꙁрите с͠тоую троицоу. аще оубѡ б͠ви оугодно вѣсте наше потъщанїе и оуставь, иꙁвѣщенїе подадите намь. аще ли тонедостатьно ѻстало ⷭ, вы̏ ꙗко истиноу вѣдеще исправите Конст 431r.10, 431r.12 И аще єдинодвижна мысль въсе състави вънезаапоу проиде, – єже ꙗко немощно мню, аще не соущоу движоущоу, – аще ли оубѡ съвѣтомь оть пръвыхь ивъ срѣднихь и до послѣднихь, късненїю соущоу мнѡгоу, како творьць не възбрани? I Никод 209.28, 209.29, 209.30 Таже дїакѡн ѡтходит къ наставникоу и цѣлоует онь свѧтоееѵаг͠гелїе, аще ест(ь) тоу ꙗвѣ ꙗко; аще ли нѣст(ь), цѣлоует то свѧщенникъ ЛЙЗ 291.21 (2) Същата употреба и в Нед 609r.38 609r.41 ЙП 192.8 192.9 I Никод 217.21 217.24 II Никод 223.6 223.8 223.10 223.11 Кипр 233.25 233.28 Антим 241.4 (2) 243.17 243.18 ЛЙЗ 293.26 (2). аще ли (же) Ако ли, ако пък, ако ли пък. Аще ли по свѧщенничьствѣ въ сїе въпаднет, по разꙋмꙋ, єгоже прѣдрекохѡм или по невѣдѣнїю или ѡт иного наꙋчень бывь, не быти злоу, дапрїимет запрѣщенїе II Никод 223.21 Аще ли же ст(ь) нѣкоторый съкръвень оумь въ нихь, множайшиѡт истлъковавшїихь тѣхь, молим се навыкноути ѡт вась и ть Антим 241.20 Аще ли же где и нѣцїи сѫтъ по срѣд(и) нас, боѫще сѧ твоего имене, мала нѣкаа избраннаа чѧсть, сѣмѧ благословено, скрѡвище съкровенно, тебѣединомꙋ вѣдомѡ и хранимо МЕ1-3 340.11 Същата употреба и в ИМ 170r.4 I Никод 207.9 209.32 II Никод 223.15 223.25 Филот 83.4 83.7 83.10 Антим 245.12 ЛЙЗ 293.30 304.11 МЕ1-3 337.7. аще ли ни Ако ли не. соугоубоу ми ꙗꙁвоу сътвори вина вашего прѣрѣканїа. сего ради самѻго моихь наинанїи помощника и сп͠са въсѣхь б͠а твороу свѣⷣтелꙗ, прѣстативамь ѿ таковаго прѣрѣканїа. аще ли ни, велїи троудь намь хощетеисходатаиствовати, себѣ же не малоу млъвоу и стоудь прѣмнѡгь Конст 429v.26 ꙗко да и аꙁь нѣкою сладость истаго свѣта и житїа беꙁмлъвнаго наслажⷣꙋ се. аще ли ни, стенати ноужⷣа и слъꙁити Конст 429v.35 2.. 2. Условно-отстъпителен, ако и, ако даже, ако ще да, дори и ако. Покланꙗем же се ѡбраꙁꙋ ьⷭтнаго кртⷭа аще и ѿ иные вещи боудеⷮ. не вещь поитающе ИМ 166v.25 нъ аще и тьмами моукы иные оумыслиши ми... въ скорѣ ме къ желаемомоу ѿслши, ємоуже живоу и движоу се и єсмь Нед 609v.9 Аще бо Данїиль въ помощь аг͠гела потрѣбова и Илїа и Петрь и ины мнѡѕи ѡт светыхь, мнѡжае паче мы. I Никод 209.2 Същото значение и в ИМ 169r.8 Филот 85.2 90.16 (2) Нед 610v.9 610v.16 610v.27 610v.28 Мих 173.8 ЙП 184.1. 3.. 3. Отстъпителен, макар, макар и, ако и да, въпреки че. и рѫкѡвѡдствꙋеть на лꙋꙿшаа и блажаишаа • аще бѡ и не полѣпотѣ, ѻбае достоить и намъ то любѡ клюимо тои принести Петк 74r.25 Нѣст(ь) ли се подобїе, аще и не рѫкотворено? ЙП 194.1 Вторый же бракь, аще и прощень бысть, нъ запрѣщень быст(ь) Антим 248.5 Същото значение и в Петк 81r.3 81r.11 81v.29 82r.9 ЙР 11.32 19.27 ИМ 162r.20 163r.29 166v.25 170r.13 171r.15 171v.11 Филот 84.24 90.2 98.27 Конст 431r.21 Нед 603v.40 603v.41 I Никод 215.6 II Никод 221.14 221.17 223.13 Кипр 232.18 Антим 240.8 244.16 245.10 ЛЙЗ 286.14 МИнд.1-2 347.3 347.17 МС 351.10. аще ли Ако и да, макар и да. Аще ли и ѿ подобающаго далеⷱ нѣгде ѻстанеⷨ, простить намь блаженаа ѡна д͠ша и вьсѣкое сладости испльннаа ꙗко ѡ͠целюбьꙁныиⷨ едѡмь ИМ 162v.1 4.. 4. В изяснителни и въпросителни изречения, ако (ли). Аще оубо ⷭ н͠бѻ по вашемꙋ словꙋ дѣло лꙋкавааго, како бл͠гыи б͠ь на нб͠сеⷯ поиваеⷮ съдѣаныиⷯ ѿ лꙋкаваго ИМ 164v.26 Ктѡ спѣше въ корабли а (аще К. 44.12)не наше ⷭство ИМ 168v.28 Какоже ли и великыи ѻнь и въселнꙿскы събрати хотѣше съборь иѿ нго блⷭвенїа спⷣобити се. аще не спⷣобилꙿ се би кр͠щенїа дароу  Конст 437v.21 и аще се, како покаанїю подлежеть? Антим 244.31 Същото значение и в ИМ 165v.19 165v.29 166r.3 166r.4 166r.17 166r.22 167r.13 167r.19 167r.23 167r.31 167v.4 167v.9 169r.14 169r.22 169r.23 170r.13 170v.10 Нед 604r.6 604r.11 Мих 175.12 I Никод 206.6 213.9 213.12 II Никод 222.28 Антим 246.12 249.8 249.13. 5.. 5. Ограничителен, ако не, освен ако не. нъ и скврънныи дїоклитїань скврънными своими слоугами мое искааше оубїиство, аще не б͠жїими соудбами покръвень быти хотѣхь, и ненааемоесп͠сенїе полоуихь Конст 425r.2 нъ понже се̏ невъꙁможно быти соудихь неꙋклоньнь и иꙁвѣстьнь инь дръжати се, аще не въ коупѣ въси епⷭкѡпи събероут се, и къжⷣо прилиноес͠тѣишїи вѣрѣ расоужⷣенїе сътвореть Конст 431v.37 Невъзможно бѡ ст(ь) намь вѣдѣти прѣнебесныихь оумѡвь таинꙿства и светѣйшаа тѣхь съвръшенїа, аще не нѣгде речеть кто єлика ради тѣхьнас, ꙗко своа добрѣ вѣдѣти богоначелїе наоучи I Никод 207.20 Същото значение ив Конст 432v.36. 6.. 6. Разделителен, или... или, дали... дали, ако... или. Сихь ради мⷱниьскые страдбыѕѣлны, стрⷣалььскые борбы свѣтлы, аще моужерееши, аще жены, аще и младые дѣти. въси доблстьвнына врага поставише побѣды. въсѣхь ѡбщїи подвигь. Нед 604r.32, 604r.33 (2) нѫ ѡт многа, да рекѫ, бѣсованїа творѧще рѫчнаа блѫжденїа, ащеи не съвръшено истеченїе. нѫ нѣкако ꙗко вода истечет ѡт оуда съсладострастїемь, аще таковомꙋ тако съ скотѡм или мѫжьскым полом бѫдет, достоитли сих възводити на свѧщеничьство, или ни? II Никод 221.6, 221.7 аще къто инъ Като никой друг. Сегѡ оубо блаженаго рѻдителїе, ѿ ѕѣлѡ нарѻитыиⷯ сълꙋише се · б͠голюбьꙁни же аще и кто инь, и въ въсѣхь оусрⷣьствꙋюще ꙁаповѣдеⷯ г͠нихь ИМ 162v.7 Петроу нѣкоемꙋ тѣмь прⷣѣстателꙿствꙋющꙋ, Моужꙋ добродѣтелнꙋ и нарѡитоу, Кроткꙋ же и цѣломоудрьнꙋ аще кто инь ИМ 173r.21 имь же начѧлствовааше Ѳеодѡрь нѣкто, мѫжь благоговѣинь и чьстень, благочьстивꙿ же и вѣрень аще кто инь, храберь въ брани и възрастомькрасень Филот 96.29 II. II. Част. 1.. 1. Неопределителна в съчетания от типа иже аще, идеже аще, лико аще. иже аще сътворить вѡлю ѡ͠ца моего иже ⷭ на н͠бсеⷯ, ть ми брать и сестра и ѿц͠ь ⷭ ИМ 165r.1 оучѧй и въспоминаѧ въсѣ, єлика аще слышить ѡт сына, доухъ благый, наставлѣѧй на въсѣкѫ истинѫ и оутвръждаѧй въсѧ вѣроуѫщѧѧ къ разоумоунеблазньномоу ЙП 186.31 Аминь глаголю вамь, идеже аще проповѣсть се еѵаг͠гелїе се вь всемь мирѣ, и еже сьтвори си, глаголано боудеть вь паметь ее Теоф 276.21 Същото значение и в ИМ 170v.3 Филот 82.11 82.13 92.24 98.11 Нед 606r.22 608r.5 609v.12 Мих 178.27 ЙП 202.3 I Никод 218.18 Кипр 232.24 232.25 234.27 ЛОглаш 381.25 Яков 323.3. 2.. 2. Въпросителна, дали. Цр͠ю же недооумѣющоу ѻ сихь, и соущихь съ нимь въпрашающоу аще то и ти̏ видеть. въсѣм же єдиногласно тожⷣе видѣти исповѣдавшемь Конст 426r.27 И аще ѡбразь божїй имоуть ꙗкоже словеснаа тварь? I Никод 206.4